ورود |عضويت يكشنبه 26 خرداد ماه 1398
  چرا معصومين استغفار مي كردند؟

 در آياتي كه قبلاً به آن‏ها اشاره كرديم و الآن آن‏ها را به عنوان يادآوري تكرار ميكنم، تعبيرات پيامبران را ميبينيم؛ مثلاً حضرت موسي(عليه‏السلام) پيغمبر مرسَلِ خدا ميگويد: "رَبِّ اغْفِرْ لي‏ وَ لِأَخي‏ وَ أَدْخِلْنا في‏ رَحْمَتِكَ وَ أَنْتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمين ".[1] در سوره ابراهيم دارد: " رَبَّنَا اغْفِرْ لي‏ وَ لِوالِدَيَّ وَ لِلْمُؤْمِنينَ ".[2] يا از زبان حضرت نوح دارد: "رَبِّ اغْفِرْ لي‏ وَ لِوالِدَيَّ وَ لِمَنْ دَخَلَ بَيْتِيَ مُؤْمِناً وَ لِلْمُؤْمِنينَ وَ الْمُؤْمِنات ".[3] يا از پيغمبر اكرم(صلياللهعليهوآلهوسلم) اينطور روايت شده است كه فرمودند: "اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَ لِأُمَّتِي اللَّهُمَّ اغْفِرْ لِي وَ لِأُمَّتِي أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ لِي وَ لَكُمْ ".[4] اين‏ها تعبيرات انبياي مرسَل است

استغفار روزانه پيغمبر اكرم 

حالا ميخواهم اشكالي را مطرح ميكنم؛ ما در روايات متعدّده تعبير استغفار را در مورد پيغمبر اكرم داريم كه من اين‏ها را مطرح ميكنم. در روايتي دارد: "كََانَ رَسُولُاللهِ يَسْتَغْفِرُ اللَّهَ فِي كُلِّ يَوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً يَقُولُ أَسْتَغْفِرُ اللَّهَ رَبِّي وَ أَتُوبُ إِلَيْهِ وَ كَذَلِكَ أَهْلُ بَيْتِهِ وَ صَالِحُ أَصْحَابِه ".[5] هم پيغمبر اكرم، هم ائمه اطهار و هم صالحينِ اصحاب هر كدام روزي هفتاد بار استغفار ميكردند

 در روايت ديگري هست كه زيد شحّام از امام صادق(عليهالسلام) نقل ميكند كه حضرت ميفرمود: "كَانَ رَسُولُاللهِ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ فِي كُلِّ يَوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً "؛ يعني پيغمبر اكرم، روزانه هفتاد مرتبه به سوي خداي متعال توبه مي‏كردند.  

در روايت ديگري هست كه علي بن‏رئاب از امام صادق(عليهالسلام) نقل ميكند: "إنّ رَسُولَاللهِ كَانَ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ وَ يَسْتَغْفِرُهُ فِي كُلِّ يَوْمٍ وَ لَيْلَةٍ مِائَةَ مَرَّةٍ مِنْ غَيْرِ ذَنْب ".[7] در اين روايت، تعبير "مِنْ غَيْرِ ذَنْب " آمده بود.  

 باز روايت ديگري هست كه عبدالله بن‏بُكير از امام صادق(عليهالسلام) نقل ميكند "إِنَّ رَسُولَاللهِ كَانَ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ عَزَّوَجَلَّ كُلَّ يَوْمٍ سَبْعِينَ مَرَّةً مِنْ غَيْرِ ذَنْبٍ ".[9] در اينجا دو روايت بود كه در هر دو تعبير "مِنْ غَيْرِ ذَنْب " آمده بود. اگر ذنبي نباشد، استغفار نسبت به ذنب معنا ندارد؛ به قول ما طلبهها "سالبه به انتفاء موضوع " است. كسي كه گناهي نكرده است، از چه چيزي استغفار مي‏كند؟ اين اشكال و سؤالي است كه با ديدن اين روايات متعدّد به ذهن انسان ميآيد. 

 استغفار در ادعيه  

اين‏ها رواياتي بود كه در ارتباط با انبياي مرسل بود؛ حالا ميرويم سراغ ادعيه مأثوره خودمان، يعني دعاهايي كه از ائمه اطهار(عليهم‏السلام) وارد شده است. من نميخواهم وارد همه دعاها شوم، چون خيلي مفصّل ميشود. فقط يك اشاره ميكنم تا آن‏هايي كه اهلش هستند، به صحيفه سجاديه مراجعه كنند. در دعاهاي زينالعابدين(صلواتاللهعليه) مسأله تقاضاي غفران از خدا زياد مطرح شده است

 دعاي ديگر كه همگاني است و چه بسا همه آن را خوانده باشند، دعاي كميل است. آنجا هم اميرالمؤمنين(عليه‏السلام) مي‏فرمايد: "اللّهُمّ لَا أجِدُ لِذُنُوبِي غَافِراً وَ لَا لِقَبَائِحِي سَاتِراً وَ لَا لِشَي‏ءٍ مِن عَمَلِيَ القَبِيحِ بِالحَسَنِ مُبَدِّلاً غَيرَكَ "؛ يا در همين دعا دارد: "الَّلهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَهتِكُ العِصَمَ اللَّهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُنزِلُ النِّقَمَ اللَّهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تُغَيِّرُ النِّعَمَ اللَّهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَحبِسُ الدُّعَاءَ ".[10] اين‏ها همه عبارات دعاي كميل از علي(عليهالسلام) است. اين عبارات از معصوم است. در آن دو روايت درباره پيغمبر هم تعبير "مِنْ غَيْرِ ذَنْب " داشت. اين‏ها كه معصوم هستند، چگونه از خداوند طلب غفران ميكنند؟ اين خودش بحثي است

 وجوه استغفار معصومين 

ديديد كه من اوّل سراغ قرآن رفتم، بعد روايات را مطرح كردم و بعد سراغ ادعيه آمدم؛ يعني مرحله به مرحله پيش آمدم. در همه اين شواهد هم ديديم كه انبيا و اولياي خدا كه معصوم هم هستند، اوّل براي خودشان طلب مغفرت ميكنند و "ربّ اغفِر لِي " مي‏گويند. حالا ما چگونه اين‏ها را با هم جمع كنيم؟ در اينجا وجوهي را براي پاسخ به اين اشكال مطرح كرده‏اند كه من به بعضياز آن وجوه اشاره ميكنم

 وجه اوّل؛ آموزش 

وجه اوّل: گفته‏اند كه اين‏ها براي ما مُذنِبين(گناه كاران)، جنبه آموزشي داشته است. يعني معصومين خواسته‏اند به گناهكاران بياموزند كه وقتي خواستي دعا كني، اوّل از خدا بخواه كه از سر تقصيراتت بگذرد، بعد بقيه دعاهايت را مطرح كن. اين وجه با آن مطالبي كه در گذشته گفتيم هم تطبيق ميكند؛ به خصوص با آن عبارتي كه در دعاي كميل از علي(عليهالسلام) بود كه داشت: "اللَّهُمَّ اغفِر لِيَ الذُّنُوبَ الَّتِي تَحبِسُ الدُّعَاءَ ". يعني خدايا، آن گناههايي كه موجب حبس دعا ميشود را ببخش

 ما سابقاً "موانع اجابت دعا " را بحث كرديم و گفتيم كه اوّلين مانع، گناه است. گناه موجب ميشود كه دعا مستجاب نشود

 وجه دوم؛ التذاذ معنوي 

وجه دوم: گفته‏اند جهت آموزشي مطرح نيست؛ يعني حضرات معصومين نمي‏خواستند به گناهكاران دعا كردن را بياموزند، بلكه خودِ كُرنش نسبت به معبود، خود اين تضرّع و اظهار عجز كردن به معبود، لذّت‏بخش است و لذّت معنوي دارد. دعا اظهار كُرنش و عجز و تضرّع نسبت به معبود است. اولياي خدا دنبال التذاذات نفساني كه نيستند؛ اين‏ها دنبال التذاذات معنوي بودند. لذا ميخواستند از اين لذت بيبهره نمانند و اين لذت معنوي را هم بچشند

 لذا اين‏ها در همين قوالب اظهار عجز، تضرّع، كُرنش، ضعف و نقص كرده‏اند. پس اين دعاها و طلب غفران‏ها از طرف انبيا و اولياي معصوم الهي، صِرفاً به جهت تعليم و آموزش گناهكاران نبوده است؛ بلكه خودشان هم ميخواستند يك لذّت معنوي ببرند؛ ميخواستند اظهار نقص و كمبود نسبت به معبود كنند و اين يك لذّت معنوي دارد. اين‏ها مي‏خواستند از اين لذّت معنوي بيبهره نمانند. اين وجه دوم بود.

 وجه سوم؛ رفع حجب نوراني 

وجه سوم: توجّه اولياي خدا كه داراي مقامات معنوي هستند به اعمال صالح و همان مقامات عالي معنوي مثل توكل، رضا و تسليم، خودِ اين توجه يك حجاب است؛ البته اين حجاب، از حُجُب ظلمانيه نيست، بلكه از حُجُب نوريه است. همين توجه به غير خداو لوبه اعمال خوب براي اولياي خدا سيئه محسوب مي‏شود. لذا گاهي در اين قالب ميريزند كه: "حَسَنَاتُ الْأَبْرَارِ سَيِّئَاتُ الْمُقَرَّبِين ".[11] حسنات ابرار، براي مقرّبين سيئه وگناه است. توجه به اين حسنه، حجاب است. التفات مقربين، چه به اعمال صالح و چه به مقامات معنويه، براي آن‏ها سيئه است و استغفار آن‏ها به خاطر توجّهات آن‏ها به حُجُب نوريه است.  

 ....................................................... 

[1]. سوره الاعراف، آيه 151 

[2]. سوره ابراهيم، آيه 41 

[3]. سوره نوح، آيه 28 

[4]. بحارالأنوار، ج21، ص210 

[5]. وسائل‏الشيعة، ج16، ص81 

[6]. الكافي، ج2، ص438 

[7]. بحارالأنوار، ج44، ص276 

[8]. بحارالأنوار، ج16، ص283 

[9]. بحارالأنوار، ج44، ص275 

[10]. إقبال‏الأعمال، ص706 

[11]. بحارالأنوار، ج25، ص205 

 

 

برگرفته از سخنان آيت الله مجتبي تهراني

 
Copyright (c) 1398/03/26 پرتال مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان اصفهان
پرتال سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا