ورود |عضويت چهارشنبه 29 خرداد ماه 1398
 

امامت حضرت امام جواد عليه السلام در يک نگاه                                       

     امام نهم که نامش «محمد» و کنيه اش «ابوجعفر» و لقب وي «تقي» و «جواد» است، در ماه رمضان سال 195 هـ.ق. در شهر مدينه ديده به جهان گشود.(1) مادر او «سبيکه» نام دارد (2) که از نظر فضايل اخلاقي در درجه ي والايي قرار داشت و برترين زنان زمان خود بود، (3) به طوري که امام رضا (ع) از او به بانويي منزه و پاک دامن و بافضيلت ياد مي کرد.(4) روزي که پدر بزرگوارش در گذشت، او حدود هشت سال داشت و در سن 25 سالگي به شهادت رسيد(5)و در قبرستان قريش در بغداد کنار قبر موسي بن جعفر(ع) به خاک سپرده شد.

دلايل و شواهد امامت امام جواد(ع)

از آن جا که امام جواد(ع) نخستين امامي بود که در کودکي به مقام امامت رسيد، اولين سؤالي که به ذهن متبادر مي شو.د اين است که چگونه يک نوجوان مي تواند مسئوليت سنگين امامت مسلمانان را برعهده بگيرد و جانشين پيامبر خدا (ص) باشد؟در جواب مي گوييم: اين امر ممکن بوده و دلايل و شواهد متعددي نيز بر آن وجود دارد که به بعضي از آن ها اشاره مي کنيم:

الف) نص بر امامت

ما شيعيان باور داريم که خداوند، امام را منصوب مي کند، زيرا او مصالح بندگان خود را بهتر مي داند. بي ترديد امامت، استمرار خط نبوت است. مطالعه ي دقيق قرآن به ما مي فهماند که اين کتاب دستورهاي خود را به شکل کلي بيان کرده و سپس خداي تعالي تبيين و تفسير آن را بر عهده ي رسول خدا(ص) قرار داده است؛ مانند: «و انزلنا إليک الذکر لتبين للناس ما نزل اليهم»(6)، «اقيموا الصلوه»، «آتو الزکاه» و ... بيان تعداد رکعات نماز و يا بيان حد و نصاب زکات، در قرآن نيامده است و پيامبر اکرم (ص) همه ي اين ها را براي مسلمانان تفسير و تشريح فرمود.
مسئله ي امامت امامان اثني عشر نيز با همين شيوه (به صورت کلي) در قرآن ذکر شده است که حدود 84 آيه به آن دلالت دارد؛ از جمله: «اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولي الأمر منکم»،(7) «فسئلوا اهل الذکر إن کنتم لا تعلمون»،(8) «اتقوا الله و کونوا مع الصادقين».(9)در اين زمينه جابر بن عبدالله انصاري حديث مشهوري نقل کرده است. وي مي گويد: روزي خدمت پيامبر اکرم (ص) رسيدم درحالي که تازه آيه ي 59 از سوره ي نساء نازل شده بود. عرض کردم: يا رسول الله! خدا و رسول خدا را شناختيم و اطاعت مي کنيم، اما اولي الامري که در اين آيه آمده کيانند که اطاعتشان همچون اطاعت شما و خداوند بر ما واجب شده است؟ پيامبر گرامي (ص) فرمودند: «اي جابر! اولي الأمر، جانشينان من و امامان مسلمانان بعد از من مي باشند که اول آن ها علي، فرزند ابوطالب، سپس حسن، بعد حسين، بعد علي فرزند حسين، سپس محمد فرزند علي که در کتاب آسماني تورات به باقر مشهور است و تو ايشان را خواهي ديد و وقتي ديدي، سلامم را به او برسان؛ سپس جعفر فرزند محمد، بعد از آن موسي فرزند جعفر، بعد علي فرزند موسي، سپس محمد فرزند علي، بعد علي فرزند محمد، پس از آن حسن فرزند علي، سپس هم نام من و هم کنيه ام حجت خدا در زمين و باقي مانده ي خدا در ميان بندگانش فرزند حسن به علي است؛ همان شخصي که خداوند به وسيله ي او مشارق و مغارب زمين را فتح مي کند و او از پيروانش غايب مي شود. در زمان غيبت آن حضرت کساني در اعتقاد به امامت او ثابت قدم مي مانند که خداوند دل هايشان را با ايمان، امتحان کرده است.(10)

در روايتي ديگر از ابوبصير نقل شده که به امام باقر(ع) عرض کردم: مردم (اهل سنت) به ما اعتراض مي کنند که اگر امامان حقند، چرا خدا نامي از آن ها در قرآن نبرده است؟ امام باقر(ع) فرمود: در پاسخ آن ها بگوييد: خدا نماز را بر پيغمبر(ص) نازل کرد و اسمي از سه يا چهار رکعت آن نبرد، تا اين که رسول خدا(ص) آن را توضيح داد و نيز فريضه ي حج را نازل فرمود، ولي تعداد طواف هاي هفتگانه ي آن را نازل نکرد، تا پيغمبر(ص) آن را تفسير کرد؛ همين طور است امامت ما. خداوند آيه ي «اطيعوا الله و اطيعوا الرسول و اولي الامر منکم» را نازل و پيامبر اولواالامر را به ائمه ي اثني عشر تفسير فرمود و اگر ساکت مي شد و بيان نکرده بود، آل عباس و آل عقيل و يا ديگران مدعي مي شدند که مراد از اولي الامر ماييم... .(11)بدين سان پيامبر اسلام(ص) به دستور خدا امامان دوازده گانه را بعد از خود امام و پيشوا معرفي کرده است. اين امور نشان مي دهد که امام جواد(ع) لايق ترين و شايسته ترين فرد براي رهبري بوده است.

ب) جايگاه و فضايل امام

بي ترديد واگذاري منصب امامت - همان طور که اشاره شد - لياقت و شايستگي را مي طلبد. اين شايستگي را هر کسي داشته باشد خداوند مقام امامت را به او عنايت مي کند. ممکن است اين قابليت در انسان خردسال باشد يا بزرگ سال. در قرآن از زبان حضرت ابراهيم آمده است: خدايا! امامت را در ذريه ي من قرار بده و خداوند در جواب فرمود: امامت، عهدي است که به هر کس عطا نمي گردد.(12)خداوند نيز مي داند که اين مقام را به چه کسي واگذار نمايد.(13)شخصيت امام جواد به گونه اي بود که فضايل و ابعاد شخصيت او اعجاب دانشمندان اسلامي، اعم از شيعه و سني را برانگيخت و آنان امام را شايسته ي خلافت دانستند. براي نمونه، ابن جوزي مي گويد: «او در علم و تقوا و زهد و بخشش، بر روش پدرش بود.»(14)ابن حجر هيثمي مي نويسد: «مأمون، امام جواد(ع) را به دامادي انتخاب کرد، زيرا با وجود کمي سن، از نظر علم و آگاهي و حلم، بر همه ي دانشمندان برتري داشت.»(15)شبلنجي مي گويد: «مأمون، پيوسته شيفته ي او بود، زيرا با وجود کمي سن، فضل و علم و کمال عقل خود را نشان داده، برهان (عظمت) خود را آشکار ساخت.»(16)

 

ج) نبوت برخي انبيا در کودکي

درست است که دوران شکوفايي عقل و جسم انسان معمولا حد و مرز خاصي دارد، ولي چه مانعي دارد که خداوند قادر، براي مصالحي، اين دوران را براي بعضي از بندگان خاص خود کوتاه و خلاصه کند. در تاريخ، افرادي بوده اند که در پرتو عنايت خاص خداوندي در سنين کودکي به مقام پيشوايي امتي رسيده اند. در اين خصوص نمونه ها و شواهد متعددي وجود دارد؛ از جمله:1- قرآن درباره ي حضرت يحيي و رسالت او و اين که در دوران کودکي به نبوت برگزيده شده است، مي فرمايد: «و اتيناه الحکم صبيا؛(17) ما فرمان نبوت را در کودکي به او داديمبعضي از مفسران، کلمه ي «حکم» را در آيه به معناي هوش و درايت گرفته اند و بعضي گفته اند: مقصود از اين کلمه، «نبوت» است.

2- با اين که براي آغاز تکلم و سخن گفتن کودک معمولا زماني حدود دوازده ماه لازم است، ولي حضرت عيسي (ع) در همان روزهاي نخستين تولد زبان به سخن گشود و از مادر خود دفاع کرد و ياوه هاي معاندان را با منطق و دليل رد کرد، در صورتي که اينگونه سخن گفتن و با اين محتوا، در شأن انسان هاي بزرگ سال است.(18) همان طور نوزادي چون عيسي که هنوز شير مي خورد مي تواند به پيامبري مبعوث شود، امام جواد(ع) نيز در سن کودکي مي تواند امام باشد.

هـ)گفتار و رويکرد امامان

ما شيعيان باور داريم که ائمه ي اطهار (عليهم السلام)، معصوم اند و رفتار و گفتار آنان حجت مي باشد. بدين سان اگر آنان کسي را امام معرفي کردند بي ترديد او امام است. برخي از امامان، هم امام جواد(ع) را رهبر و پيشوا معرفي کرده اند و هم شبهه ي خردسال بودن او را مطرح و جواب داده اند. افزون بر آن، از اين طريق نيز درصدد فرهنگ سازي بودند تا افکار عمومي را آماده ي پذيرش امامت امام جواد(ع) نمايند.
يکي از ياران امام رضا(ع) مي گويد: در خراسان در محضر امام رضا(ع) بوديم. يکي از حاضران به امام عرض کرد: سرور من، اگر (خداي نخواسته) پيش آمدي رخ دهد، به چه کسي مراجعه کنيم؟ امام فرمود: به فرزندم ابوجعفر.(19) در اين هنگام آن شخص سن حضرت جواد(ع) را کم شمرد، امام رضا(ع) فرمودند: خداوند عيسي بن مريم را در سني کمتر از سن ابوجعفر، رسول و پيامبر و صاحب شريعت تازه قرار داد.»(20)

پي نوشت :

1ـ اصول کافي، ج1، ص 492؛ شيخ مفيد، الارشاد، ص 316. برخي تولد او را در نيمه ي رجب همان سال نوشته اند: طبرسي، اعلام الوري، ص 344.2ـ همان، ص 315 و 492؛ ابن شهر آشوب، مناقب آل ابي طالب، ج 4، ص 379.
 مسعودي، اثبات الوصيه، ص 209.4ـ بحارالانوار، ج 50، ص 15. اصول کافي، ج 1، ص 492؛ شيخ مفيد، الارشاد، ص 316؛ طبرسي، اعلام الوري، ص 344.  6ـ نحل(16) آيه ي 44.
 نساء (4) آيه ي 59.8ـ همان، آيه ي 43 و انبياء (21) آيه ي 7.
9ـ توبه(9) آيه ي 119.10ـ کمال الدين، باب نص الله عزوجل علي القائم، ص 253.
11ـ  تفسير عياشي، ذيل آيه ي 59 سوره ي نساء.12ـ بقره(2) آيه ي 124.
13ـ انعام(6) آيه ي 124.14ـ تذکره الخواص، ص 359.15ـ الصواعق المحرقه، ص 205.
16ـ نور الابصار، ص 161.

 17ـ مريم(19) آيه ي 12.18ـ همان، آيات 32-30.19ـ همان، ص 322 و 384؛ شيخ مفيد، الارشاد، ص 319؛ فتال نيشابوري، روضه الواعظين، ص 261؛ علي بن عيسي الاربلي، کشف الغمه، ج3، ص 141؛ طبرسي، اعلام الوري، ص 346.
20ـ شيخ مفيد، الارشاد، ص 318؛ طبرسي، اعلام الوري، ص 346، 141؛ بحار الانوار، ج 50، ص 21.

منبع: برگرفته از مجله ي معارف اسلامي 71 /س

 

 

 
Copyright (c) 1398/03/29 پرتال مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان اصفهان
پرتال سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا