ورود |عضويت يكشنبه 01 اردیبهشت ماه 1398

امر به معروف و نهی از منکر از دیدگاه قرآن(1)

 

آیات قرآن كریم در موضوع امر به معروف و نهی از منكر

 

ردیف

نام آیه

ردیف

نام آیه

1

بقره 44

28

توبه 112

2

بقره 83

29

هود  88

3

بقره 263

30

هود 116

4

آل عمران 21

31

رعد 36

5

آل عمران 22

32

نحل 76

6

آل عمران 104

33

نحل 90

7

آل عمران 105

34

مریم 55

8

آل عمران 110

35

طه 44

9

آل عمران 111

36

طه 132

10

آل عمران 112

37

حج 41

11

آل عمران 113

38

حج 72

12

آل عمران 114

39

مومنون 71

13

نساء 63

40

مومنون 72

14

نساء 64

41

مومنون 73

15

نساء 114

42

نور 21

16

مائده 63

43

شعرا 214

17

مائده 78

44

نمل 18

18

مائده 79

45

عنكبوت 45

19

مائده 117

46

لقمان 17

20

اعراف 157

47

سبأ 46

21

اعراف 164

48

فصلت 33

22

اعراف 165

49

شوری 14

23

اعراف 198

50

شوری 15

24

اعراف 199

51

صف 2و 3

25

انفال 24

52

علق 9

26

توبه 67

53

علق 11و 12

27

توبه 71

54

عصر 3

بقره 44

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«أتامرون الناس بالبر و تنسون أنفسكم و أنتم تتلون الكتاب أفلا تعقلون»

آیا مردم را به نیكی (و ایمان به پیامبری كه صفات او آشكارا در تورات آمده) دعوت می‌كنید، اما خودتان را فراموش می‌نمائید؛ با اینكه شما كتاب (آسمانی) را می‌خوانید! آیا نمی‌اندیشید؟

«نكات تفاسیر»

1- باید بین قول و عمل آمر به معروف و ناهی از منكر هماهنگی وجود داشته باشد تا امر و نهی تأثیر داشته باشد و یكی از شرایط تأثیر امر به معروف و نهی از منكر طبق این آیه عمل به گفته‌هایست كه آمر و ناهی باید آنرا بر خود لازم بداند. (جامع البیان فی تفسیر القرآن- عیاشی)

2- آمر به معروف و ناهی از منكر باید خودش عامل به گفته‌هایش باشد تا امر و نهی وی مثمر ثمر واقع گردد. (جامع البیان)

3- یكی از شرایط واجب شدن امر به معروف و نهی از منكر، احتمال تأثیر می‌باشد. (جامع‌البیان)

4- یكی از فواید امر به معروف و نهی از منكر پیوستن به امّت پیامبر (صلی الله علیه وآله) می‌باشد. (جامع‌البیان)

5- فرقی میان منافقین با كسانی كه امر و نهی می‌كنند امّا به گفته‌های خود عمل نمی‌كنند نمی‌باشد. (جامع البیان)

6- امر به معروف و نهی از منكر واجب فوری می‌باشد. (جامع البیان)

7- عمل نكردن به گفته‌های خود از نشانه‌های بی‌عقلی است. (ترجمه المیزان)

8- در این آیه، كلمه‌ «النّاس» آمده است و آن دلالت بر عموم دارد و شخص یا اشخاص خاصّی مورد نظر نمی‌باشد. (ترجمه‌ المیزان)

9- امر به معروف و نهی از منكر باید استمرار داشته باشد. (ترجمه تفسیر المیزان)

10- علم داشتن به معروف و منكر از شرایط وجوب امر به معروف و نهی از منكر می‌باشد. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

11- هر چیزی كه معروف است، شایستگی مورد امر واقع شدن را دارد. «الف و لام» »البّر» یعنی تمام نیكی‌ها. (ترجمه‌تفسیر المیزان)

12- كسی كه امر به معروف و نهی از منكر می‌كند ولی خودش به آنچه امر و نهی كرده عمل نمی‌نماید، گویا خودش را قربانی كرده است. (عیاشی)

13- امر كنندگان و ارشاد كنندگان بی‌عمل را نكوهش می‌كند. (تفسیر راهنما)

14- كسی كه دیگران را ارشاد می‌كند، باید ارشادگر خود نیز باشد. (تفسیر راهنما)

15- ارشادگر به خیر، باید خود نیز عامل به خیر باشد. (تفسیر راهنما)

16- هماهنگی قول و عمل جزء شرایط لزوم امر به معروف و نهی از منكر نمی‌باشد بلكه جزء شروط تأثیر آن می‌باشد، بنابراین افرادی كه عامل به قول خویش نیستند؛ می‌توانند امر و نهی نمایند و نباید به بهانه‌ی عمل نكردن به قول خود این دو فریضه بزرگ ترك شود. (الدّر المنثور)

17- یكی از تأثیرات هماهنگی بین قول و عمل آمر به معروف و ناهی از منكر، نجات از عذاب الهی است. (الدر المنثور)

18- از جمله عذابهایی كه در انتظار آمران و ناهیان بدون عمل می‌باشد؛ بریدن لبهای آنان با قیچی‌هایی از آتش است. (نور الثّقلین)

1- گرچه روی سخن آیه به قوم بنی اسرائیل است ولی مسلماً مفهوم آن گسترده است و دیگران را نیز شامل می‌شود.

2- بعضی از علمای یهود به بستگان خود كه اسلام آورده بودند توصیه به ایمان می‌كردند ولی خودشان ایمان نمی‌آوردند.

3- علمای یهود قبل از ظهور پیامبر (صلی الله علیه وآله) مردم را به ایمان به پیامبر (صلی الله علیه وآله) دعوت می‌كردند اما هنگام ظهور آن حضرت از ایمان آوردن به آن حضرت خودداری كردند.

4- آمر به معروف باید آنچه را به دیگران توصیه می‌كند (نیكی‌ها را) خود نیز عامل به آن باشد.

5- كسی كه كتاب آسمانی را می‌خواند باید اهل تدبر و تفكّر در آیات نیز باشد. صرف خواندن كفایت نمی‌كند.

6- آمر به معروف و ناهی از منكر و مبلغ باید بیش از سخن گفتن مردم را با عمل راهنمائی و ارشاد نماید. حدیث (مردم را به غیر زبان به اسلام دعوت نمائید.)

7- وقتی سخن امر به معروف و ناهی از منكر از دل و جان برخیزد لاجرم بر دل شنونده و مخاطب می‌نشیند اما اگر تنها از زبان گوینده (آمر به معروف و ناهی از منكر) باشد از گوشها بیشتر تجاوز نمی‌كند.

8- امر به نیكی باید مدام باشد.

9- امر به نیكی همراه با عمل پسندیده‌تر است.

10- عمل نكردن به گفته‌ها نشانه‌ی بی عقلی است.

11- وقتی عمل صورت گرفت انسان به مقام تعقل و رشد می‌رسد. (عمل كردن به گفته‌ها نشانه‌ی تعقل و رشد است).

12- بهترین نصیحت و موعظه به كسانی كه فقط با زمان مردم را دعوت به نیكی می‌كنند نه با عمل دعوت به تعقل است

تفسیرنمونه

 

بقره 83

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«و إذ أخذنا میثاق بنی اسرائیل لا تعبدون الا الله و بالوالدین إحسانا و ذی القربی و الیتامی و المسكین و قولو للناس حسنا و أقیموا الصلوه و ءآتو الزكوه ثمّ تولّیتم الا قلیلاً منكم و أنتم معرضون»

و (به یاد آورید) زمانی را كه از بنی اسرائیل پیمان گرفتیم كه جز خداوند یگانه را پرستش نكنید، و به پدر و مادر و نزدیكان و یتیمان و بی‌نوایان نیكی كنید؛ و به مردم نیك بگوئید؛ و نماز را بر پا دارید؛ و زكات بدهید، سپس (با اینكه پیمان بسته بودید)، همه‌ی شما- جز عده‌ی كمی- سرپیچی كردید؛ و (از وفای به پیمان خود) روی گردان شدید.

1- امر به معروف و نهی از منكر مقطعی و مختصّ به افراد خاصی نیست. (نور الثقّلین)

2- امر به معروف و نهی از منكر نمودن در هر حالی لازم و ضروری است. (نور الثّقلین)

3- بیان نیكو و زبان خوش نقش بسزایی در پذیرفتن امر و نهی دارد. (نور الثقّلین- در المنثور)

4- «قولوا» فعل امر است: و آن دلالت بر وجوب دارد، بنابراین امر به معروف و نهی از منكر واجب است. (نور المثقّلین- درّالمنثور- مجمع‌البیان)

5- نجات یافتن آمران به معروف و ناهیان از منكر در پیشگاه الهی؛ نتیجه‌ی قول و عمل آمران و ناهیان است. (نور الثقّلین)

6- خطاب آیه عام است و شامل همه‌ی انسانها می‌شود. (در المنثور- تفسیر مجمع البیان)

7- به یكی از شرایط وجوب امر به معروف و نهی از منكر (علم به معروف و منكر) اشاره دارد. (در المنثور)

8- كلمه‌ی «حسنا» به جای امر به معروف و نهی از منكر نشسته است و این دلیل بر اهمیت این دو فرضیه می‌باشد. (در المنثور)

9- «قولوا للناس حسناً» در نیكو سخن گفتن فقط مؤمن مطرح نیست، بلكه «النّاس» مطرح است یعنی ما مأموریم كه با همه به نیكوئی سخن بگوئیم. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

10- وجود امر به معروف در ادیان گذشته. (تفسیر راهنما)

11- اشاره به مراتب امر به معروف و نهی از منكر دارد؛ (مرتبه‌لسانی). (تفسیر مجمع البیان)

12- اشاره دارد به ؛ شرایط تأثیر امر به معروف و نهی از منكر. (یعنی نیكو سخن گفتن). (تفسیر مجمع البیان)

 

بقره 263

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«قول معروف و مغفره خیر من صدقه یتبعها أذی و الله غنّی حلیم»

گفتار پسندیده (در برابر نیازمندان) و عفو (و گذشت از خشونتهای آنها) از بخششی كه آزاری به دنبال آن باشد، بهتر است، و خداوند، بی‌نیاز و بردبار است.

الشیطن یعدكم الفقر و یأمركم بالفحشاء و الله یعدكم مغفره منه و فضلاً و الله واسع علیم.

شیطان، شما را ( به هنگام انفاق) وعده‌ی فقر و تهیدستی می‌دهد؛ و به فحشاء (و زشتیها) امر می‌كند؛ ولی خداوند وعده‌ی «آمرزش و فزونی» به شما می‌دهد؛ و خداوند، قدرتش وسیع و (به هر چیز داناست).

 

آل عمران 21

اعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«إن الذین یكفرون بایات الله و یقتلون النبیین بغیر حقّ و یقتلون الذین یأمرون بالقسط من الناس فبشرهم بعذاب الیم»

كسانی كه نسبت به آیات خدا كفر می‌ورزند و پیامبران را به ناحق می‌كشند و (نیز) مردمی را كه امر به عدالت می‌كنند، به قتل می‌رسانند، به كیفر دردناك (الهی) بشارت ده.

1- نام كسانی كه به عدالت دعوت می‌كنند، در ردیف انبیاء برده می‌شود و كیفر كسانی كه آمران و ناهیان را به قتل می‌رسانند مانند كسانی است كه پیامبران را به قتل می‌رسانند (همچون قاتلان پیامبرانند) (تفسیر نور)

2- در شرایطی اظهار حق لازم است. اگر چه به قیمت شهادت انبیاء و اولیاء باشد. (تفسیر نور)

3- كشتن آمران به معروف، عذاب دردناك الهی را به دنبال دارد. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

4- به قرینه‌ی فعل مضارع (یقتلون)، دلالت بر استمرار امر به معروف و نهی از منكر دارد. ( تفسیر المیزان)

5- بحث قتل آمران و ناهیان بعد از كفر به خداوند متعال مطرح شده و این نشان دهنده‌ی این است كه كشتن آمران به معروف بسیار خطرناك است. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

6- عذاب دنیوی و اخروی سزای كسانی است كه با انبیاء، آمران و ناهیان، به مقابله بپردازند و آنها را به قتل برسانند. (ترجمه تفسیر المیزان)

7- جایگاه آمران به معروف و ناهیان از منكر و اهمیت این دو فرضیه را بیان می‌كند. (جامع البیان- نور الثقلین)

8- امر به معروف و نهی از منكر باید به گونه‌ای باشد كه مفسده‌ای بر آن مترتب نشود. (جامع البیان فی تفسیر القرآن)

9- خداوند متعال با تشدید عذاب، بر كسانی كه مانع از انجام كار آمران و ناهیان می‌شوند، از آمران و ناهیان حمایت كرده است. (جامع البیان فی تفسیر القرآن)

10- قرار گرفتن آمرین به معروف و ناهین از منكر در ردیف تبیین و فرستادگان خداوند، دلیل بر اهمیت این دو فریضه می‌باشد. (مجمع البیان فی تفسیر القرآن)

1- از جمله كسانی كه در روز قیامت عذاب شدیدتری دارند كسانی هستند كه پیامبران الهی آمران به معروف و ناهیان از منكر را به قتل می‌رسانند.

2- كار آمران به معروف و ناهیان از منكر همان كار پیامبران الهی است.

3- كسی كه در راه امر به معروف و نهی از منكر كشته شود شهید است و با پیامبران الهی محشور خواهد شد.

4- بدترین اقوام و مردم كسانی هستند كه آمر به معروف و عدل و ناهی از منكر را به قتل برسانند.

5- بدترین مردم كسانی هستند كه امر به معروف و نهی از منكر نمی‌كنند.

6- خداوند در این آیه به كافران و قاتلان پیامبران و آمران به معروف و ناهیان از منكر بشارت عذاب می‌دهد و در حالی كه معمولاً بشارت برای پیش آمد و خبرهای خوش به افراد به كار می‌رود، امّا در اینجا ایشان را بشارت به عذاب دردناك الهی می‌دهد كه جای تأمّل است.

7- كار خداوند و كتاب خدا (قرآن كریم) و پیامبران و آمران به معروف و ناهیان از منكر در ردیف همدیگر است.

الکشف والبیان فی تفسیر القرآن ثعلبی

 

آل عمران 22

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«اولئك الذین حبطت أعملهم فی الدنیا و الآخره و ما لهم من ناصرین»

آنها كسانی هستند كه اعمال (نیكشان، به خاطر این گناهان بزرگ) در دنیا و آخرت، تباه شده، و یاور و مددكار (و شفاعت كننده‌ای) ندارند.

1- جزای قاتلین آمرین به معروف و ناهین از منكر، باطل شدن تمام اعمال آنان است. «بنابر اضافه (‌اعمال به هم)». (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

2- اگر كسی شخصی را به جرم اینكه امر به معروف و نهی از منكر می‌كند، به قتل برساند، تمام اعمال نیكش باطل و در روز قیامت مشمول شفاعت نخواهد شد. (ترجمه‌تفسیر المیزان)

3- اهمیت امر به معروف و نهی از منكر (مجمع‌البیان)

4- آمر به معروف وناهی از منكر زمانی كه منكری را می‌بیند اگر بترسد از اینكه با نهی از منكر نمودن وی، او را به قتل می‌رسانند، جایز است، آن منكر را انكار نماید (نهی از منكر ننماید). (مجمع البیان)

5- امر به معروف و نهی از منكر نمودن، مقام و شخصیت نمی‌شناسد. (مجمع‌البیان)

6- استعمال لفظ جهاد به جای امر به معروف و نهی از منكر؛ (افضل الجهاد كلمه حقّ عند سلطان جائر) (مجمع البیان)

7- بر امر و نهی نمودن مفسده‌ای مترتّب نباشد. (مجمع البیان)

8- منتفی شدن امر به معروف و نهی از منكر در جایی كه منجر به قتل شود. (مجمع البیان)

9- در ترك نمودن امر به معروف و نهی از منكر ظنّ به قتل كفایت می‌كند. (مجمع البیان)

10- قرار گرفتن آمرین به معروف و ناهین ا زمنكر در ردیف انبیاء الهی. (مجمع البیان)

11- حبط و از بین رفتن اعمال در دنیا و آخرت، نتیجه تكفیر آیات خداوند است و هم چنین نتیجه‌قتل انبیاء و آمرین به معروف و ناهین از منكر. (مجمع البیان)

 

آل عمران 104

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«ولتكن منكم امّه یدعون إلی الخیر و یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنكر و أولئك هم المفلحون»

باید از میان شما، جمعی دعوت به نیكی، و امر به معروف و نهی از منكر كنند! و آنها همان رستگارانند.

1- امر به معروف و نهی از منكر واجب كفائی است. چون فعل امر «تكن» دلالت بر وجوب می‌كند، و «منكم» من تبعیضیه است. یعنی دلالت بر كفایی بودن این واجب دارد. (تفیر المیزان)

2- در امر به معروف و نهی از منكر تنها یك نفر تأثیر گذار نیست. لذا قرآن می‌فرماید: «امّه» (ترجمه تفسیر المیزان)

3- امر به معروف و نهی از منكر باید استمرار داشته باشد. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

4- قول «لین» زبان خوش در امر به معروف و نهی از منكر ضرورت دارد. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

5- امر به معروف بر نهی از منكر مقدم است. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

6- ما مأموریم كه هر آنچه كه خیر و معروف است، انسانها را به آن دعوت كنیم. (الف و لام الخیر و المعروف، یعنی تمام خیر و معروفها. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

7- ما مأموریم كه تمام منكرات را نهی‌ نمائیم؛ لذا می‌فرماید: «و المنكر» كه الف و لام آن دلالت بر تمام منكرات دارد. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

8- عاقبت آمران به معروف و ناهیان از منكر رستگاری است. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

9- تفسیری كه در ذیل آیه بیان شده است، بیانگر معروفات و منكرات می‌باشد. (جامع البیان)

10- از اینكه شاخصه‌ی یك امت خوب و بهتر، امر به معروف و نهی از منكر كردن آنان قرار داده شده است، دلیل بر اهیمت این دو فریضه‌الهی است. (جامع البیان- عیاشی)

11- در جامعه‌اسلامی لازم است گروهی كه مورد تأیید نظام هستند، بر اوضاع، برخوردها و حركت‌ها نظارت داشته باشند. (راهنما- نور- عیاشی)

12- در جامعه دعوت به خیر از امر به معروف مقدم است. (نور)

13- جلوگیری از فساد، بدون قدرت منسجم و مسئول مشخص امكان‌پذیر نیست. (نور)

14- كسانی كه برای اصلاح جامع دل می‌سوزانند رستگاران واقعی هستند. (راهنما و نور)

15- امر به معروف و نهی از منكر باید دائمی باشد. (نور)

16- دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منكر از راههای ایجاد وحدت در میان مسلمین است. (تفسیر راهنما)

17- ضرورت به وجود آمدن تشكل در میان گروههای امر كننده به معروف و نهی كننده از منكر. (تفسیر راهنما)

18- امت حضرت محمد (صلی الله علیه وآله) با اوصاف (دعوت به خیر، امر به معروف و نهی از منكر) شناخته می‌شوند. (عیاشی)

19- همانطور كه امر به معروف و نهی از منكر واجب است، عمل نمودن به آن هم از جانب آمران و ناهیان لازم و ضروری است. (نور الثقلین)

20- تنها با هماهنگی گفتار و اعمال آمر به معروف و ناهی از منكر آثار و فواید امر و نهی بدست می‌آید. (نور الثقلین)

21- با توجه به روایت: امر به معروف و نهی از منكر نیازمند یاری هستند و هرگز نباید روی زمین بماند و باید اجرا و عملی شوند. (نور الثقلین)

22- پاداش آمران به معروف و ناهیان از منكر، عزت و سربلندی نزد خداوند است. (نور الثقلین)

23- از جمله كیفر و سزای تاركان امر به معروف و نهی از منكر، خوار و ذلیل شدن و عذاب اخروی و مسلّط شدن سلطان ظالم بر آنان می‌باشد. (نور الثقلین و مجمع البیان)

1- آمر به معروف و ناهی از منكر جانشین خدا بر روی زمین است و جانشین رسول خدا و جانشین كتاب خداست .

2- بهترین مردم كسانی هستند كه بیشتر امر به معروف و نهی از منكر می‌كنند.

3- امر به معروف و نهی از منكر نباید ترك شود حتی در صورتی كه خود آمر یا ناهی بدان چه که می‌گوید عمل نمی‌كند.

4- بهترین جهاد امر به معروف و نهی از منكر و پست شمردن فاسقین است.

5- كسی كه امر به معروف می‌كند، انسان مؤمن را یاری نموده است و كسی كه نهی از منكر می‌كند یعنی منافق را به خاك می‌مالد و كسی كه منافقان را پست كند و برای خداوند غضب نماید (نهی از منكر نماید) خداوند متعال نیز به خاطر او غضب می‌نماید.

6- اصلاح جامعه و جلوگیری از فساد، بدون قدرت منسجم و مسئول مشخص امكان‌پذیر نیست.

7- دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منكر باید به صورت دائمی و همیشگی باشد نه گاه‌گاهی و موقتی

8- امر به معروف مقدم بر نهی از منكر می‌باشد؛ زیرا اگر مسیر معروف‌ها باز شود زمینه برای منكرات كم می‌شود.

9- آمران به معروف و ناهیان از منكر از رستگارانند و كسانی كه سكوت می‌كنند از رستگاری بی‌بهره‌اند.

10- رستگاری و فلاح تنها در نجات خود خلاصه نمی‌شود بلكه تلاش برای نجات و رشد دیگران نیز از شرایط فلاح و رستگاری است.

11- اگر امر به معروف و نهی از منكر در جامعه به فراموشی سپرده شود خداوند سلطان ظالمی را بر آن جامعه مسلّط می‌كند كه بزرگان را احترام نمی‌كند و به كوچك‌ترها نیز رحم نمی‌كند و دعای نیكان مستجاب نمی‌گردد و به طالبان كمك‌,یاری نمی‌شود و آمرزش طلبان آن نیز آمرزیده نمی‌شوند.

الکشف والبیان فی تفسیر القرآن ثعلبی

 

آل عمران 105

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«و لا تكونوا كالذین تفرّقوا و اختلفوا من بعد ماجاءهم البینت و أولئك لهم عذاب عظیم»

و مانند كسانی نباشید كه پراكنده شدند و اختلاف كردند؛ (آن هم) پس از آنكه نشانه‌های روشن (پروردگار) به آنان رسید! و آنها عذاب عظیمی دارند.

 

آل عمران 110

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«كنتم خیر امّه أخرجت للناس تأمرون بالمعروف و تنهون عن المنكر و تؤمنون بالله و لو ءامن أهل الكتب لكان خیراً لهم منهم المؤمنون و أكثرهم الفسقون»

شما بهترین امتی بودید كه به سود انسانها آفریده شده‌اید؟ (چه اینكه) امر به معروف و نهی از منكر می‌كنید و به خدا ایمان دارید و اگر اهل كتاب (به چنین برنامه و آیین درخشانی) ایمان آورند، برای آنها بهتر است (ولی تنها) عدّه‌ی كمی از آنها با ایمانند؛ و بیشتر آنها فاسقند.

1- مقدم شدن امر به معروف و نهی از منكر بر ایمان به خدا دلیل بر اهمیت امر و نهی می‌باشد. (درّ المنثور)

2- امر به معروف و نهی از منكر وظیفه‌ای اجتماعی است. (در المنثور و راهنما)

3- بهترین امت بودن، با شعار بدست نمی‌آید بلكه با ایمان و امر به معروف و نهی از منكر بوجود می‌آید. (ترجمه تفسیر المیزان، مجمع البیان، راهنما نور)

4- سفارش نمودن به خوبی‌ها بدون مبارزه با فساد نتیجه بسیار كمی‌ دارد. (نور)

5- تك‌تك افراد امت اسلامی باید امر به معروف و نهی از منكر كنند. (نور)

6- مقصود از معروف و منكر در آیه تمام معروف‌ها و تمام منكرات است. (مجمع البیان)

7- با توجه به تفسیر آیه یكی از شرائط وجوب امر به معروف و نهی از منكر علم به معروف و منكر می‌باشد. (مجمع البیان فی تفیسر القرآن)

8- ایمان به خدا، امر به معروف و نهی از منكر باید مستمر و دائمی باشد. (تأمرون، تنهون، تؤمنون). (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

9- امر به معروف و نهی از منكر بر ایمان به خداوند مقدم شده، چون كسی كه امر به معروف و نهی از منكر نمی‌كند، در ایمان خود نیز استوار نیست. (ترجمه تفسیر المیزان)

 

آل عمران 111

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«لن یضرّوكم إلاّ أذی و إن یقتلوكم یولّوكم الأدبار ثمّ لا ینصرون»

اهل كتاب هرگز نمی‌توانند به شما زیان برسانند؛ جز آزارهای مختصر؛ و اگر با شما پیكار كنند؛ به شما پشت خواهند كرد (وشكست می‌خورند) سپس كسی آنها را یاری نمی‌كند.

 

آل عمران112

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«ضربت علیهم الذّلّه أین ما ثقفوا إلاّ بحبل مّن الله و حبل مّن الناس و بآءو بغضب من الله و ضربت علیهم المسكنه ذلك بأنّهم كانوا یكفرون بآیت الله و یقتلون الأنبیاء بغیر حقّ ذلك بما عصوا و كانوا یعتدون»

هر جا یافت شوند مهر ذلت بر آنان خورده است؛ مگر با ارتباط به خدا، (و تجدید نظر در روش ناپسند خود) و (یا) با ارتباط به مردم (و وابستگی به این و آن) و به خشم خدا گرفتار شده‌اند؛ و مهر بیچارگی بر آنها زده شده؛ چرا كه آنها به آیات خدا، كفر می‌ورزیدند و پیامبران را به ناحق می‌كشتند. اینها به خاطر آن است كه گناه كردند و (به حقوق دیگران) تجاوز نمودند.

 

آل عمران 113

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«لیسوا سوآء مّن أهل الكتب أمّه قأئمه یتلون ءایت الله ءانآء اللّّیل و هم یسجدون»

آنها یكسان نیستند؛ از اهل كتاب، جمعیتی هستند كه (به حق) قیام می‌كنند؛ و پیوسته در اوقات شب، آیات خدا را می‌خوانند، در حالی كه سجده می‌نمایند.=

 

آل عمران 114

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«یؤمنون بالله و الیوم الأخر و یأمرون بالمعروف و ینهون عن المنكر و یسرعون فی الخیرات و أولئك من الصلحین»

به خدا و روز واپسین ایمان می‌آورند، امر به معروف و نهی از منكر می كنند؛ و در انجام كارهای نیك پیشی می‌گیرند؛ و آنها از صالحانند.

1- مسئله امر به معروف و نهی از منكر آنقدر مهم است كه در كنار ایمان به خداوند و ایمان به معاد ذكر شده است. (ترجمه المیزان)

2- امر به معروف و نهی ا زمنكر باید دوام و استمرار داشته باشد. (ترجمه تفسیر المیزان)

3- ملاك در صالح بودن، امر به معروف و نهی از منكر كردن است. (ترجمه تفسیر المیزان)

4- امر به معروف و نهی از منكر، اختصاص به گروه، قوم و ملت خاصی ندارد. لذا می‌فرماید: «اهل كتاب» هم كه قرآن آنها را تمجید می‌كند به خاطر امر به معروف و نهی از منكرشان می‌باشد. (ترجمه تفسیر المیزان)

5- از جمله شرائط امر به معروف و نهی از منكر كردن علم به معروف و منكر داشتن است. (مجمع البیان)

6- آمران به معروف و ناهیان از منكر می‌بایست با مراجعه به آیات امر به معروف و نهی از منكر، آنها را شناسایی و با علم به آن نسبت به راهكارها و انجام آن اقدام نمایند. (مجمع البیان)

7- در ردیف هم قرار گرفتن ایمان به خدا، ایمان به روز آخرت و امر به معروف و نهی از منكر دلیل بر اهمیت این فریضه می‌باشد. (مجمع البیان فی تفسیر القرآن)

8- جدا ذكر كردن امر به معروف ونهی از منكر از [«خیر» یسارعون فی الخیرات] دلیل بر تأكید و اهمیت امر به معروف و نهی از منكر می‌باشد. (مجمع البیان)

9- «اولئك من الصالحین» پاداشی است كه خداوند متعال برای مؤمنان و آمران به معروف و ناهیان از منكر و سبقت گیرندگان در كارهای خیر در نظر گرفته است. (مجمع البیان)

10- همانطور كه در سوره بقره در كنار ایمان، نماز آمده است، در این آیه در كنار ایمان، امر به معروف و نهی از منكر آمده است.

11- امر به معروف و نهی از منكر در ادیان دیگر نیز بوده است. (نور)

12- سجده‌های سحرگاهان باید با امر به معروف و نهی از منكر روز همراه باشد. (نور)

 

نساء63

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«أولـئك الذین یعلم اللّه ما فی قلوبهم فأعرض عنهم وعظهم وقل لهم فی أنفسهم قولا بلیغا »

آنها كسانی هستند كه خدا، آنچه را در دل دارند، می‌داند. از (مجازت) آنان صرف نظر كن؛ و آنها را اندرز ده؛ و با بیانی رسا، نتایج اعمالشان را به آنها گوشزد نما.

1- آیه در بیان مراتب امر به معروف و نهی از منكر (اعراض، لسانی) می‌باشد. (مجمع البیان)

2- اعراض وروی گرداندن از مشركین و منافقین در جایی است كه شرك و نفاق خود را آشكار نكنند، اما اگر شرك و نفاق هویدا شدند، قتل و كشتن آخرین راه حل می‌باشد. (مجمع البیان)

3- مرتبه دیگری از مراتب امر به معروف و نهی از منكر كه موعظه بالسان است از وظایف آمرین به معروف و ناهیان از منكر است. (مجمع البیان)

4- برای اینكه امر به معروف و نهی از منكر تأثیر گذار باشد باید با قول بلیغ و رسا همراه باشد.

 

نساء64

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«وما أَرسلنا من رسول إلا لیطاع بإذن الله ولو أنهم إذ ظلموا أنفسهم جآؤوك فاستغفروا اللّه واستغفر لهم الرَّسول لوجدوا اللّه توابا رَّحیما »

ما هیچ پیامبری را نفرستادیم مگر اینكه به فرمان خدا، از وی اطاعت شود. و اگر این مخالفان، هنگامی كه به خود ستم می‌كردند‌(و فرمانهای خدا را زیر پا می‌گذارند) به نزد تو می‌آمدند، و از خدا طلب آمرزش می‌كردند، و پیامبر هم برای آنها استغفار می‌كرد، خدا را توبه پذیر و مهربان می‌یافتند.

 

نساء114

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

‏« لا خیر فی كثیر من نجواهم إلا من أَمر بصدقه أَو معروف أَو إصلاح بین النَاس ومن یفعل ذلك ابتغاء مرضات اللّه فسوف نؤتیه أَجرا عظیما»

در بسیاری از سخنان در گوشی (و جلسات محرمانه) آنها، خیر و سودی نیست، مگر كسی كه (به این وسیله) امر به كمك به دیگران، یا كار نیك، یا اصلاح در میان مردم كند؛ و هر كس برای خشنودی پروردگار چنین كند، پاداش بزرگی به او خواهیم داد.

1- گاهی امر به معروف و نهی از منكر به صورت آشكارا و رو در رو سبب شرمندگی یا لجاجت طرف مقابل می‌شود. در اینصورت باید با او با نجوا و پنهانی متذكر شد. (نور، جامع البیان، المیزان)

2- انسان با درك و شناخت درست معروف‌ها و منكرات می‌تواند راهكارهای مناسب آنرا انتخاب و آنگونه كه شایسته امر و نهی می‌باشد اقدام كند. (جامع البیان)

3- با توجه به تفسیر، امر به معروف و نهی از منكر نباید مفسده‌ای داشته باشد. (جامع البیان)

4- معروف و منكر را معنا می‌كند. (جامع البیان)

5- امر و نهی كردن باید به خاطر رضای خدا باشد تا اجر بزرگ بر آن مترتب شود. (ترجمه‌ی تفسیر المیزان)

 

مائده63

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«لولا ینهئهم الربنیون و الأحبار عن قولهم الإثم و أكلهم السحت لبئس ما كانوا یصنعون»

چرا دانشمندان نصاری و علمای یهود، آنها را از سخنان گناه‌ آمیز و خوردن مال حرام، نهی نمی‌كنند! چه زشت است عملی كه انجام می‌دادند.

1- دلیل بر اهمیت امر به معروف و نهی از منكر می‌باشد. (در المنثور)

2- امر به معروف و نهی از منكر بالاترین نقش را در نجات یك امت دارد. (الدرالمنثور)

3- امر به معروف و نهی از منكر باید دوام و استمرار داشته باشد. (تا زمانیكه گناهی در زمین رخ می‌دهد، بر علماء واجب است كه امر به معروف و نهی از منكر كنند.) (در المنثور، المیزان)

4- خطاب متوجه علماء است پس علم داشتن به معروف و منكر در وجوب امر و نهی شرط است. (در المنثور، راهنما)

5- در امر به معروف و نهی از منكر كسانیكه از موقعیت اجتماعی بالاتری برخوردارند وظیفه سنگینتری دارند، لذا آیه علماء را مورد خطاب قرار می‌دهد. (المیزان)

6- علت تقدم نهی از منكر بر منع خوردن غذاهای حرام و رشوه خواری بخاطر این نكته است كه گفتار ناحق ضرر آن بر اجتماع و شخص وارد می‌شود و اجتماع را گمراه و فاسد می‌كند امّا خوردن غذاهای حرام ضرر آن متوجه شخص تنهاست. (المیزان)

7- لزوم نهی از منكر در مقابله با انحرافات جامعه. (راهنما)

8- آشنایی عمیق با احكام دین و معارف الهی از شرائط ضروری برای نهی كنندگان از منكر است. (راهنما)

9- بی تفاوتی عالمان و اندیشمندان دینی در برابر گناهان زمینه‌ساز رواج فساد در جامعه است. (راهنما)

10- وظیفه ناهی از منكر حتی در صورت گستردگی گناه در جامعه وظیفه‌ای ثابت و ضروری است. (راهنما)

1- تعبیر به «قولهم الإثم» ممكن است اشاره به این باشد كه دانشمندان موظّف هستند كه مردم را هم از سخنان گناه آلود باز دارند و هم از اعمال گناه.

2- كلمه‌ی «قول» در اینجا به معنی اعتقاد است یعنی دانشمندان برای اصلاح یك جامعه‌ی فاسد اول باید افكار و عقاید نادرست آنها را تغییر دهند.

3- اصلاح جامعه‌ی فاسد باید از انقلاب فكری شروع شود.

4- قرآن كریم همان گونه كه گناهكاران را مورد مذمّت قرار می‌دهد، دانشمندان و عالمان ساكت و ترك كننده‌ی امر به معروف و نهی از منكر را نیز مورد مذمّت قرار می‌دهد و كار آنها را زشت می‌شمرد.

5- سرنوشت تاركان امر به معروف و نهی از منكر همان سرنوشت گناهكاران است.

6- تارك امر به معروف و نهی از منكر شریك جرم گناهكار می‌باشد.

7- بنا به نقلی, این آیه شدیدترین آیه‌ی قرآن در مورد دانشمندان و عالمان وظیفه شناس و ساكت است كه خداوند آنها را توبیخ می‌كند.

8- این حكم تنها اختصاص به علمای خاموش و ساكت یهود و نصاری ندارد و همه‌ی علما و دانشمندان را مورد خطاب قرار می‌دهد.

9- حكم خداوند درباره‌ی همگان یكسان است.

10- در آیات قبل درباره‌ی توده‌ی مردم تعبیر به «یفعلون» شده است. اما در این آیه در مورد دانشمندان تعبیر به «یصنعون» شده به این معنا كه «یفعلون» از ماده‌ی «عمل» می‌باشد كه به كارهایی كه از روی دقت یا بی دقتی انجام شود گویند، امّا «یصنعون» از ماده‌ی «صنع» به كارهایی اطلاق می‌شود كه از روی دقت و مهارت انجام گیرد یعنی عالم اگر گناهی را مرتكب شد (در برابر گناهان, امر به معروف و نهی از منكر نكرد) مجازاتش از یك فرد جاهل سنگین‌تر است.

11- گناه تارك امر به معروف و نهی از منكر عالمان و دانشمندان دین از سایر افراد سنگین‌تر و مجازاتش بیشتر است و هم چنین در صورتی كه عالم و دانشمند دینی امر به معروف و نهی از منكر نماید ثواب عمل وی از سایر افراد جامعه بیشتر خواهد بود.

تفسیر نمونه

 

مائده 78

اعوذبالله من الشیطان الرجیم

« لعن الّّذین کفروا من بنی اسرائیل علی لسان داوود وعیسی ابن مریم ذلک بما عصوا وکانوا یعتدون »

کافران از بنی اسرائیل بر زبان داوود وعیسی بن مریم لعن شدند واین دو پیامبر بزرگ ازخدا خواستند تا آنها را از رحمت خویش دور سازد این اعلام تنفّر و بیزاری بخاطر آن بود که آنها گناهکار و متجاوز بودند.

1- یكی از شرائط وجوب امر به معروف و نهی از منكر را بیان می‌كند. (احتمال تأثیر) (جامع البیان)

2- در صدد بیان مراتب امر به معروف و نهی از منكر است. (آمر به معروف و ناهی از منكر نباید تنها زبانی عمل كند بلكه قلب، دست و زبان وی باید هماهنگ عمل كنند.) (جامع البیان)

3- هماهنگی میان قول و عمل در امر به معروف و نهی از منكر لازم و ضروری است. (جامع البیان)

4- عذرتراشی انسان در نزد خداوند نمی‌تواند عاملی در انجام ندادن امر به معروف و نهی از منكر باشد، زیرا خداوند این دسته از انسانها را لعنت كرده است. (جامع البیان)

5- تكالیف انسانها در زمان مواجه شدن با منكرات مشخص می‌شود. (جامع البیان)

 

مائده 79

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«كانوا لا یتناهون عن منكر فعلوه لبئس ما كانوا یفعلون»

آنها از اعمال زشتی كه انجام می‌دادند، یكدیگر را نهی نمی‌كردند، چه بدكاری انجام می‌دادند.

1- حضرت عیسی‌(علیه السلام) قوم بنی اسرائیل را كه امر به معروف و نهی از منكر كردند لعنت كرده است. (ترجمه‌تفسیر المیزان)

2- امر به معروف و نهی از منكر باید استمرار داشته باشد. (لا یتناهون) (ترجمه‌المیزان)

3- كسانیكه امر به معروف و نهی از منكر نمی‌كنند از رحمت خداوند بدورند. (ترجمه تفسیر المیزان)

4- نهی از منكر نكردن نوعی كفر است چون اگر شخصی اعتماد به خداوند متعال داشته باشد، باید اوامر او را هم اطاعت كند. (ترجمه تفسیر المیزان)

5- ابراز انزجار انبیاء نسبت به تاركان امر به معروف و نهی از منكر خود نوعی نهی از منكر بوده است، پس نهی از منكر قلبی كفایت نمی‌كندو باید بوسیله لسان هم نهی ‌شود. همانطوری كه انبیاء با لعنشان نهی از منكر می‌كردند. (ترجمه تفسیر المیزان)

6- آیه در صدد بیان اهمیت نهی از منكر می‌باشد. (جامع البیان)

7- نجات امت از جمله فواید امر و نهی می‌باشد. (جامع البیان)

8- بقای یك جامعه در انجام این دو فرضیه می‌باشد. (مجمع البیان)

9- ترك نهی از منكر نفرین و لعن خداوند را در پی دارد. (جامع البیان، مجمع البیان)

10- با توجه به معجزه بودن قرآن و آمدن آن برای هدایت تمام انسانها، امر به معروف و نهی از منكر اختصاص به یك زمان خاص یا توسط افراد خاص ندارد. (جامع البیان)

11- با توجه به روایتی كه در ذیل آیه در تفسیر آمده است، وجوب همگانی امر به معروف و نهی از منكر را می‌رساند. (مجمع البیان)

1- آمر به معروف و ناهی از منكر باید مسئولیت اجتماعی برای خود قائل شود و افراد گناهكار را امر و نهی نماید.

2- نیكان جامعه نباید در برابر گناهان سایر افراد ساكت باشند چون این عمل سازش كاری با گناهكاران به حساب می‌آید و گناهكاران را عملاً تشویق به گناه بیشتر می‌نماید.

3- سكوت نیكان و پرهیزكاران جامعه در برابر منكرات, عملی بسیار زشت و ناپسند است.

4- امر به معروف و نهی از منكر نباید در جامعه به هیچ وجه ترك شود و باید استمرار داشته باشد.

5- كسانی كه امر به معروف و نهی از منكر نمی‌كنند خداوند قلوب آنان را مانند گنهكاران می‌كند و آنها را از رحمت خود دور می‌سازد همانطوری كه گنهكاران از رحمت خداوند به دورند.

6- آمر به معروف و ناهی از منكر نباید با گناهكار مأنوس باشد و به چهره آنان لبخند بزند.

7- آمر به معروف و ناهی از منكر نباید با شخص گناهكار و كافر طرح دوستی و محبت بریزد.

تفسیر نمونه

 

مائده117

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«ما قلت لهم إلا مآ أمرتنی به أن اعبدوا الله ربی و ربكم و كنت علیهم شهیداً ما دمت فیهم فلما توفّیتنی كنت أنت الرقیب علیهم و أنت علی كلّ شیء شهید»

من جز آنچه مرا به آن فرمان دادی، چیزی به آنها نگفتم؛ (به آنها گفتم) خداوندی را بپرستید كه پروردگار من و پروردگار شماست!‌و تا زمانی كه در میان آنها بودم، مراقب و گواهشان بودم، ولی هنگامی كه مرا از میانشان برگرفتی، تو خودت مراقب آنها بودی؛ و تو بر هر چیز گواهی!

 

اعراف157

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«الذین یتّبعون الرّسول النّبی الأمی الذی یجدونه مكتوباً عندهم فی التورئه و الإنجیل یأمروهم بالمعروف و ینهئهم عن المنكر و یحلّ لهم الطّیبت و یحرم علیهم الخبئث و یضع عنهم إصرهم و الأغلل الّتی كانت علیهم فالذین ءامنوا به و عزّروه و نصروه و اتّبعوا النّور الذّی أنزل معه أولئك هم المفلحون»

همانا كه از فرستاده (خدا)، پیامبر «امی» پیروی می‌كنند؛ پیامبری كه صفاتش را، در تورات و انجیلی كه نزدشان است، می‌یابند؛ آنها را به معروف دستور می‌دهد، و از منكر باز می‌دارد؛ اشیاء پاكیزه را برای آنها حلال می‌شمرد و ناپاكیها را تحریم می‌كند؛ و بارهای سنگین، و زنجیرهایی را كه بر آنها بود، (از دوش و گردنشان) بر می‌دارد؛ پس كسانی كه به او ایمان آوردند و حمایت و یاریش كردند، و از نوری كه با او نازل شده بود پیروی نمودند، آنان رستگارنند.

1- آیه انواع معروف‌ها و منكرات را بیان می‌كند.(جامع البیان)

2- ناظر به یكی از شرائط وجوب امر به معروف و نهی از منكر یعنی علم به معروف و منكر است. (جامع البیان)

3- آمرین به معروف و ناهیان از منكر باید به رسول گرامی اسلام (صلی الله علیه وآله) اقتدا كنند. (جامع البیان)

4- كار پیامبر اسلام (صلی الله علیه وآله)امر به معروف و نهی از منكر است و آمده است تا انسانها را از غل و زنجیر شهوات نجات بخشد. (المیزان)

5- وظیفه مردم اطاعت و یاری آمرین به معروف و ناهیان از منكر است. (ترجمه تفسیر المیزان)

6- عاقبت كسانی كه از آمرین به معروف و ناهیان از منكر تبعیت كنند رستگاری است. (ترجمه تفسیر المیزان)

7- امر به معروف و نهی از منكر باید دائمی و مستمر باشد. (ترجمه تفسیر المیزان)

8- علم داشتن به معروف و منكر نیاز و ضروری است تا بر اثر شناختن، امر به منكر و نهی از معروف صورت نگیرد. (المیزان)

9- امر به معروف و نهی از منكر اختصاص به زمان و مكان خاص ندارد و هر جا كه گناه صورت پذیرد باید مانع آن شد. (ترجمه تفسیر المیزان)

10- منكرات در واقع همان غل و زنجیرهایی هستند كه باعث سقوط و تنزل انسان می‌شوند. (ترجمه تفسیر المیزان)

11- جایگاه عقل در شناخت معروف و منكر مشخص می‌شود. (مجمع البیان)

12- شناخت معروف و منكر از شرائط وجوبی این دو فریضه می‌باشد. (مجمع البیان)

13- فرمان بكارهای شایسته یعنی امر به معروف و بر حذر داشتن از كارهای ناروا از وظایف اساسی پیامبر (صلی الله علیه وآله) و از اهداف رسالت بوده است. (راهنما)

14- امر به معروف و نهی از منكر از علامت‌های موجود در تورات و انجیل برای شناسایی پیامبر (صلی الله علیه وآله) بوده است. (تفسیر راهنما)

 

اعراف164

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

«و إذ قالت أمه منهم لم تعظون قوماً الله مهلكهم أو معذّ بهم عذاباً شدیداً قالوا معذره إلی ربكم و لعلّهم یتّقون»

و هنگامی را كه گروهی از آنها گفتند:« چرا جمعی (گنهكار) را اندرز می‌دهید كه سرانجام خداوند آنها را هلاك خواهد كرد، یا به عذاب شدیدی گرفتار خواهد ساخت» گفتند: «برای اعتذار (و رفع مسؤلیت) در پیشگاه پروردگار شماست، به علاوه شاید آنها (بپذیرند و) تقوا پیشه كنند.

1- از موعظه كردن نبایدخسته شد و موعظه باید استمرار داشته باشد. (ترجمه تفسیر المیزان)

2- در امر به معروف و نهی از منكر ملامت ملامتگران و سرزنش سرزنش كنندگان نباید باعث یأس و ناامیدی گردد. (ترجمه‌ی تفیر المیزان)

3- در هر جا كه روزنه‌ی امیدی برای تأثیر امر و نهی می‌باشد (احتمال اثر می‌دهیم) امر به معروف و نهی از منكر كنیم (ترجمه‌ی تفیسر المیزان، مجمع البیان)

4- امر به معروف و نهی از منكر نكردن باعث هلاكت و عذاب شدید می‌گردد. (ترجمه‌ی تفیسر المیزان)

5- خطاب آیه عمومیت دارد و شامل تمام انسانها می‌شود. (ترجمه‌ی تفیسر المیزان)

6- نهی از منكر وسیله‌ای برای باز داشتن مردم از گناهان است. (تفسیر راهنما)

7- تلاش برای اصلاح جامعه و نهی از منكر امری لازم و ضروری بر عهده‌همگان است. (راهنما)

8- تنها صالحان و نهی‌كنندگان از منكرات در جوامع فساد پیشه، دارای عذری قابل قبول در پیشگاه خداوند هستند. (راهنما- مجمع البیان)

9- كسانی كه از گناه و فساد پرهیز می‌كنند در صورتی كه برای بازداری جامعه از گناه تلاش نمی‌كنند مسئول هستند. (راهنما)

10- نپذیرفتن حق از جانب فاسقان مجوز ترك نمودن نهی از منكر نیست. (راهنما)

11- عدم رضایت از كار گنهكاران و مرتكبین منكر سبب تجارت نمی‌شود. (مجمع البیان)

12- هماهنگ بودن امر به معروف و نهی از منكر قلبی بالسانی و عملی سبب نجات در پیشگاه خداوند می‌شود. (مجمع البیان)

1- مأمور به وظیفه‌ایم نه مأمور به نتیجه.

2- یكی از اثرات امر به معروف و نهی از منكر رفع مسئولیت و معذور بودن در پیشگاه خداوند است.

3- در امر به معروف و نهی از منكر كردن ناامید نشویم شاید گنهكار با تقوا شود.

4- در هر جا كه روزنه‌ی امیدی برای اثرپذیری از حق یافتیم اقدام كنیم.

5- حتی اگر احتمال تأثیر هم (در امر به معروف ونهی از منكر) ندهیم باید از پند و اندرز خودداری نمائیم كه این عمل چند فایده دارد: 1- رفع مسئولیت 2- اتمام حجّت 3- آگاه كردن و بیدار كردن وجدان اطرافیان 4- گناه, لذت اولیه‌ی خودش را ندارد.

6- بیان حقایق و وظایف الهی بدون احتمال تأثیر نیز در برخی موارد واجب است.

7- امر به معروف و نهی از منكر كردن فقط به خاطر اثر گذاشتن نیست بلكه در بعضی موارد باید حقانیت مطلبی را ثابت كنیم مثلاً مواردی كه اگر حكم خداوند گفته نشود و از گناه انتقاد نگردد كم‌كم به دست فراموشی سپرده می‌شود و بدعت‌ها جان می‌گیرد و سكوت دلیل بر رضایت و موافقیت محسوب می‌شود.

منابع: تفسیر نمونه

 

 
Copyright (c) 1398/02/01 پرتال مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان اصفهان
پرتال سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا