ورود |عضويت پنج شنبه 30 خرداد ماه 1398

درسالی که از سوی مقام معظم رهبری به سال کار مضاعف وهمت مضاعف نام گذاری شده است همه ما با بستن کمر همت واراده ای مضاعف به ادامه مسیر پرتلاش گذشته وشروع کارهای ارزنده بپردازیم درهمین راستا نکاتی در خصوص کار وهمت مضاعف ارایه می گردد

          مقدمه

هر جامعه‏اى براى تداوم حيات و بقا به كار و فعاليت مردم و مسؤولان احتياج دارد  

به عقيده‏ى بسيارى از متفكران اجتماعى و انديشمندان اسلامى انسان موجودى اجتماعى است . انسان‏ها قسمت اعظم نيازها و احتياجات خود را از طريق كار گروهى و اجتماعى تامين مى‏كنند .  

كار از مفاهيم مهم علم جامعه‏شناسى است . كار سرمايه و ذخيره‏ى ملى است و مى‏تواند به رشد تمدن كمك كند . اگر افراد جامعه‏اى به طور نسبى بتوانند كار و شغل مناسب به دست آورند و شغل آنان متناسب با استعدادها، توانايى‏ها و علائق آنها باشد، زمينه براى نوآورى، ابتكار، رشد و پيشرفت در ابعاد اقتصادى، اجتماعى و فرهنگى جامعه به وجود مى‏آيد . کارعلاوه بر شکوفا نمودن استعدادهای فردی ،چرخه اقتصاد رانیز در مسیر شکوفایی وکیفیت بخشی به زندگی به حرکت در می آوردهمچنین کار موجبات آرامش روانی وسلامت روحی وخلاقیت وتسخیر طبیعت وزمینه رشد وشرافتمندی فردی واجتماعی را فراهم می کند .

تعريف كار

از نظر لغوى كار به معناى فعل و عمل و كردار انسان است و در اصطلاح، كار فعاليتى است نسبتا دائمى كه به توليد كالا يا خدمات مى‏انجامد و به آن دستمزدى تعلق مى‏گيرد .

 بر اساس تعريف مذكور كار داراى سه خصوصيت است:

نخست، كار مبتنى بر فعاليت فكرى و بدنى است;

دوم، از طريق كار، كالايى توليد مى‏شود يا خدمتى عرضه مى‏گردد;

سوم، در قبال انجام كار، دستمزدى پرداخت مى‏گردد .

 حضرت على عليه السلام مى‏فرمايد: فعليكم بالجد و الاجتهاد، و التاهب، و الاستعداد، و التزود فى منزل الزاد; (1)

بر شما باد به تلاش و كوشش، آمادگى و آماده شدن و جمع آورى زاد و توشه‏ى آخرت در دوران زندگى .

  ارزش و اهميت كار    

  يكى از معيارهاى مهم براى پيشرفت و سعادت جوامع توجه به شكل، نوع و كيفيت كار و فعاليت است .  

در زمينه‏ى احترام و بزرگداشت كار و تلاش مفيد و سودمند حضرت رسول صلى الله عليه و آله صرفا به تمجيد و تعريف نپرداخته است . بلكه دستى را مى‏بوسد كه از كار ورم كرده و پينه بسته است  در روایات‌ است‌ وقتی‌ كه‌ پیغمبر اكرم‌ (صلی الله علیه و آله و سلم‌) ازجنگ‌ تبوك‌ برمی‌گشتند،(سعد یكی‌ از انصار به‌استقبال‌ ایشان‌ آمد و با وی‌ مصافحه‌ كرد. حضرت‌دیدند كه‌ دست‌های‌ او زبر و خشن‌ شده‌ و پینه‌بسته‌ است‌، از وی‌ سوال‌ فرمودند چه‌ كار كردی‌ كه‌دست‌هایت‌ این‌ قدر خشن‌ شده‌ است‌؟ سعدعرض‌ كرد یا رسول‌ا... زیاد بیل‌ زده‌ام‌. چون‌مجبور بودم‌ برای‌ نان‌ زن‌ و بچه‌ام‌ كار كنم‌.حضرت‌ دست‌های‌ سعد را گرفتند و بوسیدند وفرمودند: این‌ دستی‌ است‌ كه‌ در آتش‌ نخواهدسوخت‌. نظیر این‌ مطالب‌ در زندگی‌ پیامبر و ائمه‌اطهار(علیهم السلام) زیاد است‌. این‌ نشان‌ می‌دهد كه‌ كار وكارگر درنزداولیاخداچقدرارزش‌وعظمت‌دارد.
درروایتی دیگرحضرت محمد صلى الله عليه و آله  مى‏فرمايند: خداوند بنده‏ى باايمان پيشه‏ور را دوست دارد و هيچ‏يك از شما غذايى گواراتر از دسترنج‏خود نخورده است(2)

  حضرت على عليه السلام در طول عمر خويش علاوه بر رسالت زمامدارى و امامت‏به كارهاى زراعت و باغبانى مى‏پرداخت و درآمد آن را صرف فقرا و يتيمان و اقشار پايين جامعه مى‏نمود . در مورد اهميت و ارزش كار و تلاش می فرمایند: كشيدن سنگ‏هاى گران از قله‏هاى كوه، نزد من از منت ديگران كشيدن محبوب‏تر است . مردم به من مى‏گويند: كار براى تو عيب است و حال آن كه عيب آن است كه انسان دست‏سئوال نزد مردم دراز كند . (3(

  ملاك‏ها و معيارها در انتخاب شغل و كار

در مورد انتخاب شغل و كار نظرهاى گوناگونى مطرح شده است . برخى از صاحب‏نظران معتقدند كه افراد در انتخاب شغل آزادند و برخى انتخاب شغل را با ساختار اقتصادى و اجتماعى جامعه مرتبط مى‏دانند . حال سئوالات ذيل مطرح مى‏شود: آيا انتخاب شغل با آگاهى همراه است‏يا نه؟ بااختیار است یابا اجبار؟

 يكى از ملاك‏ها و معيارها پيرامون كار و انتخاب شغل آگاهى داشتن و شناخت لازم به كار است; زيرا كار توام با آگاهى در مسير زندگى و ترقى افراد نقش مؤثر دارد; چنان كه امام علی(علیه السلام) مى‏فرمايد:

فان العامل بغير علم كالسائر على غير طريق فلايزيده بعده عن الطريق الواضح الا بعدا من حاجته و العامل بالعلم كالسائر على الطريق الواضح; (4) عمل كننده بدون آگاهى چون رونده‏اى است كه بيراهه مى‏رود . پس هرچه شتاب كند، از هدفش دورتر مى‏شود و عمل كننده از روى آگاهى، چون رونده‏اى بر راه راست است .

 یکی دیگرازملاکها كار بايد بر اساس آزادى و ميل می باشد، نه اجبارى و حتى نبايد در كارى سودمند، مردم را اجبار كرد . فعاليت‏ها و كارهاى اجبارى پيامدهاى ذيل را به همراه دارد:

نخست، كارهاى غير آزادانه از شكوفايى استعدادها و توانايى‏هاى انسان جلوگيرى مى‏كند و زمينه‏ى رشد، نوآورى، ابداع و ابتكار افراد را تقليل مى‏دهد .

دوم، ارزش انسانى افراد را كاهش مى‏دهد;

سوم، كارهاى اجبارى نوعى توهين به آزادى انسانى است;

چهارم، فعاليت‏هاى تحميلى توهين و اهانت‏به خود كار و عمل مى‏باشد

امام علی (علیه السلام)ازکار فاقد اختیار ورضایت نهی می کردندبه صورتی که یک روز عده ای از مردم منطقه ای نزد امام آمدندوگفتند:در سرزمین مانهری بوده که گذشت زمان مجرای آن را خراب کرده واگر از نو ترمیم گرددبرای آنها درآمد وسود زیادی خواهد داشت آنان از امام خواستند به فرماندار خود در آن سرزمین دستور دهد مردم آنجا را برای کمک در ترمیم نهر مجبور سازد امام حفر مجدد نهر را پذیرفتند واجبار مردم را نپذیرفتند ودر نامه ای به فرماندار خود قرظه بن کعب نوشتند:ازمن خواستند که به تو بنویسم آنان را مجبور به حفر نهر کنی .......به نظر من کسی را نباید به کاری وادار ساخت آنان را به نزد خود بخوان هرکس که بخواهد کار کند اورا بخوان،ونهر ازآن کسانی باشد که کار کرده اندنه کسانی که شرکت نکرده اند(5)

امام على عليه السلام آزادى و اجبار در كار را از دو منظر مورد توجه قرار داده است:

اولا، كار اجبارى را حتى در امور عام المنفعه و سودمند مقبول ندانسته است; زيرا فعاليت‏هاى اجبارى به فقدان شكوفايى، نزول ارزش انسانيت و اهانت‏به آزادى و كار منجر مى‏گردد;

ثانيا، منافع و درآمد و سودى را كه به دست مى‏آيد، سهم آنانى مى‏داند كه به كار و فعاليت پرداخته‏اند .

   كارهاى شايسته

در قرآن مجيد آيات متعددى راجع به كار و فعاليت وجود دارد . يكى از اهداف مهم اسلام در جامعه انجام كار و اعمال شايسته است

ان الذين آمنوا و عملوا الصالحات كانت لهم جنات الفردوس نزلا; (6)

 كسانى كه ايمان آوردند و كارهاى شايسته كرده‏اند، در بهشت فردوس منزل خواهند يافت .

ان هذا القران يهدى للتى هى اقوم و يبشر المؤمنين الذين يعملون الصالحات ان لهم اجرا كبيرا; (7)

اين قرآن خلق را به راست‏ترين و استوارترين طريق هدايت مى‏كند و مومنان را كه كارهاى شايسته مى‏كنند، به اجر و ثواب عظيم بشارت مى‏دهد .

 در  اسلام كارها و فعاليت‏ها به دو نوع عمده تقسيم مى‏شود:

1ـ كارهاى شايسته;                                                                      2- كارهاى ناشايست .

كارهاى شايسته شامل فعاليت‏هايى است كه داراى خصوصيات ذيل باشد:

نخست، اين كه افراد با انجام آن به حق و خداوند نزديك شوند; به عبارت ديگر كار زمينه‏اى براى ايجاد ارتباط بين مخلوق و خالق گردد . در اين مورد امام على عليه السلام مى‏فرمايد: افضل العمل ما اريد به وجه الله; (8)

برترين عمل آن است كه به قصد نزديكى به خدا انجام شود .

دوم، اين كه كارها منطبق و مبتنى بر موازين الهى و اسلامى باشد و شارع مقدس آن را براى سلامتى جامعه زيان‏آور ندانسته باشد .   امام على عليه السلام می فرمایند: احسن الافعال ما وافق الحق; (9)

 نيكوترين كارها آن است كه موافق با حق باشد .

سوم، كارى در جامعه شايسته است كه انجام دادن آن آسيب و انحراف فردى و اجتماعى به همراه نداشته باشد; به عبارت ديگر نه‏تنها به فساد و انحراف در جامعه منجر نشود; بلكه انسان را از خطا و اشتباه مصون نگه دارد و زمينه‏اى براى انجام صالحات و نيكى‏ها در فرد و جامعه گردد .

على عليه السلام فرمود: احسن الافعال الكف عن القبيح; (10)

نيكوترين كار باز ايستادن از كار زشت است .

چهارم، از خصوصيات كارهاى شايسته آن است كه علاوه بر دارا بودن ويژگى‏هاى مذكور نيت و قصد انجام‏دهنده، خير و براى صلاح و آبادانى جامعه باشد . على عليه السلام فرمود: لايكمل صالح العمل الا بصالح النية; (11)

شايستگى عمل كامل نمى‏گردد، مگر به شايستگى نيت .

پنجم، از مهم‏ترين ويژگى‏هاى كارهاى شايسته آن است كه مناسب و حلال باشد . دين اسلام چنين كارهايى را براى فرد و جامعه مفيد دانسته و برخوردار از آثار دنيوى و اخروى مطلوبى شمرده است . على عليه السلام فرمود: الحرفة مع العفة خير من الغنى مع الفجور; (12)

شغل همراه با پاكدامنى از ثروت فراوانى كه با گناهان به‏دست آيد، بهتراست .
  كارهاى ناشايست

كارهاى ناشايست و ناپسند مبتنى بردو ويژگى  ذيل است:

اولین ويژگى‏ كارهاى ناپسند و ناشايست آن است كه انجام آن براى انسان، شرمندگى به همراه داشته باشدامام على عليه السلام فرمودند: احذر كل عمل يعمل به فى السر و يستحى منه فى العلانية; (13)

 بپرهيز از هر كارى كه در نهان انجام گيرد و در آشكار شرمندگى آورد .

 دوم، خصوصيت ديگر كارهاى ناشايست اين است كه براى فرد و جامعه مضر و زيان آور باشد و پيامدهاى ناگوارى به بار آورد . اين گونه كارها اگر گسترش يابد به تدريج كل نظام اجتماعى را از حيات متعادل خود خارج مى‏كند .

  بيكارى و كم كارى

بيكارى در طول ادوار تاريخ بشر به اشكال گوناگون وجود داشته است . در قرن معاصر نيز يكى از پديده‏ها و مسائل بسيارى از

كشورها به ويژه كشورهاى در حال توسعه بيكارى و كم كارى است . حال به چند حدیث در تقبیح بیکاری وکسالت توجه فرمایید:

قال علی(علیه السلام): آفة العمل البطالة; (14)

آفت عمل بيكارى است (يعنى هركه عادت به آن كرد هرگز كار نمى‏كند يا اگر كار كند، ناقص انجام مى‏دهد).

قال علی(علیه السلام): من اطاع التوانى ضيع الحقوق; (15)

 كسى كه تنبلى و سستى پيشه كند، حقوق خويش و ديگران را ضايع مى‏كند .

 بازآن حضرت  ‏فرمودند: هرگاه كسالت و ناتوانى با هم همراه شدند، از آنها فقر و تهيدستى متولد مى‏شود . (16 (

همت مضاعف درروایات

  براین اساس لازمه پیشرفت وتعالی هرشخص همت های بزرگ واراده هایی عالی می باشد وکشورهای مترقی وپیشرفته در پی اراده هایی پولادین وهمت هایی عالی شکل گرفته اند.اسلام نیز مسلمانان رابه کار وتلاش وهمت واراده ای مضاعف تشویق می نماید چنانچه این امر در سیره وروش پیامبر وائمه اطهار علیهم السلام به صورت محسوس مشاهده می شود حال به نمونه هایی از توجه معصومین علیهم السلام به همت مضاعف توجه فرمایید:

روزي حضرت رسول صلي الله عليه و آله در مسافرت به شخصي برخوردند و ميهمان او گرديدند. آن شخص ‍ پذيرائي شاياني از حضرت نمود. هنگام حركت آن جناب فرمود چنانچه خواسته اي از ما داشته باشي از خداوند درخواست مي كنيم تو را به آرزويت نائل نمايد. عرض كرد از خداوند بخواهيد بمن شتري بدهد كه اسباب و لوازم زندگي ام بر آن حمل نمايم و چند گوسفند كه از شير آنها استفاده كنم پيغمبر صلي الله عليه و آله آنچه مي خواست برايش تقاضا نمود، آنگاه رو به اصحاب كرده فرمود اي كاش همت اين مرد نيز مانندپیره زن بني اسرائيل بلند بود از ما مي خواست كه خير دنيا و آخرت را برايش بخواهيم.
عرض كردند داستان پيره زن بني اسرائيل چگونه بوده، آنجناب فرمود، هنگاميكه حضرت موسي خواست با بني اسرائيل از مصر به طرف شام برود راه را گم كردند بهر طرف جستجو نمودند از راه اثري نيافتند. حضرت موسي ترسيد مانند سابق در سرگرداني گرفتار شوند اصحاب خود را جمع نموده پرسيد آيا شما به مردم مصر وعده اي داده ايد كه با رفتن از اين شهر خلف وعده شود. در پاسخ گفتند بلي، چنين از پدران خود شنيده ايم: وقتي حضرت يوسف مشرف به مرگ شد از مصريان تقاضا نمود هر وقت خواستند به شام بروند جنازه ي او را همراه خود ببرند و در كنار قبر پدرش ‍ يعقوب به خاك سپارند. اجداد ما قبول نموده اند حضرت موسي فرمود به مصر برگرديد تا بوعده خود وفا نمائيد و گرنه هرگز از اين سرگرداني نجات نخواهيد يافت. به مصر بازگشتند.حضرت موسي از هر كس جوياي محل قبر يوسف شد اظهار بي اطلاعي مي نمود به انجناب اطلاع دادند كه پیره زنی ايست ادعا دارد من قبر يوسف را مي دانم موسی دستور داد او را احضار كنند. فرستاده ي موسي كه پيش پيره زن آمد و او را از جريان مطلع نمود ان زن گفت به حضرت موسي عرض كنيد اگر احتياج به علم من پيدا كرده او بايد پيش من بيايد زيرا ارزش دانش چنين مقتضي است پيغام پيره زن را به موسي رسانيدند تصديق نمود و از همت عالي و نظر بلند او در شگفت شد پيش آن زن آمد و از محل قبر يوسف استفسار كرد. پیره زن گفت يا موسي علم قيمت دارد من سالها است اين مطلب را در سينه خود پنهان كرده ام در صورتي براي شما اظهار مي كنم كه سه حاجت از براي من برآوري. حضرت فرمود حاجتهاي خود را بگو.گفت اول آنكه جوان شوم دوم به ازدواج شما درآيم سوم در آخرت هم افتخار همسري شما را داشته باشم.

حضرت موسي از بلند همتي اين زن كه با خواسته خود جمع بين سعادت دنيا و آخرت مي كرد و متعجب شد از خداوند درخواست نمود هر سه حاجت او برآورده شد.در اين هنگام محل قبر يوسف را   افشاء نمود. (17)

 قال رسول الله صلي الله عليه و آله : إن الله تعالي يحب معالي الامور و أشرافها ، و يكره سفسافها .

ترجمه : خداوند متعال كارهاي والا و شريف را دوست دارد و كارهاي پست و حقير را خوش ندارد.(18)

قال الامام علي عليه السلام : قدر الرجل علي قدر همته 0.

ترجمه : ارزش مرد ، به اندازه ي همت اوست)19)

 قال الامام علي عليه السلام : من شرفت همته عظمت قيمته .

ترجمه : هركه همتش والا باشد ، ارزشش عظيم شود(20)

قال الامام زين العابدين عليه السلام - في الدعاء - : أسألك من الشهادة أقسطها ، و من العبادة أنشطها ... و من الهمم أعلاها .

ترجمه : [ بار خدايا ! ] از گواهي و شهادت ، عادلانه ترين آن را از تو مسألت دارم و از عبادت ، با نشاط ترين آن را ... و از همت ،

عالي ترين آن را. (21)

 قال الامام علي عليه السلام : الحلم و الأناة توأمان ينتجهما علو الهمة .

ترجمه : بردباري و وقار دو همزادند كه از بلندي همت ، زاده مي شوند(22)

 قال الامام علي عليه السلام : شجاعة الرجل علي قدر همته .

ترجمه : شجاعت مرد ، به اندازه ي همت اوست(23)

 قال الصادق علیه السلام:ثلاث یحجزن المرءعن طلب المعالی:قصرالهمه وقله الحیله وضعف الرأی

سه چیزانسان راازرفتن در پی مقامات عالیه واهداف بلند باز می دارد:1ـ کوتاهی همت  2ـ چاره اندیش نبودن 3ـ سستی اندیشه(24)

قال الامام علي عليه السلام : من صغر الهمة حسد الصديق علي النعمة .

ترجمه : رشك بردن بر نعمت دوست ، از دون همتي است(25)

همت مضاعف در سیره علماء

   یکی از نزدیکان امام راحل می گوید : «در یکی از روزهای اوایل فروردین 68، حدود ساعت هفت بعد از ظهر ، حضرت امام ، حقیر را برای انجام دادن کاری احضار فرمودند . وقتی خدمتشان مشرّف شدم ، حدود یک ساعت از مغرب گذشته بود . حضرت امام در حالی که هنوز مشغول تعقیبات نمازهای مغرب و عشاء بودند ، اوّلاً تسبیح در دست ، ذکر می گفتند. ثانیا به پشت ، خوابیده بودند و با بالا و پایین بردن پاهایشان ، نرمش مخصوصی را که پزشک توصیه کرده بود ، انجام می دادند . ثالثا تصویر بدون صدای تلویزیون را می دیدند . رابعا به صدای رادیو گوش می دادند و خامسا علاوه بر همه این امور ، علی ، نوه عزیزشان در حالی که سعی می کرد از حرکت های امام تقلید کند در کنارشان دراز کشیده بود و امام ، همزمان ، او را مورد نوازش و توجّه قرار می دادند .(26)

از کارهای مهم آیت الله بروجردی(ره)احداث1000 بنای عمومی در نقاط مختلف جهان از جمله قم،نجف،سامرا،اروپاوآمریکابودکه تاآخر عمر شریفشان نیز ادامه داشته است نقل می کنند یک هفته قبل از رحلتشان نامه ای برای وکیل خود در نجف نوشته که یک هفته بعد از رحلتشان به دست وکیل می رسد در آن نامه آمده است:شنیده ام در نجف حمام درستی وجود ندارد شما زحمتی بکشید فعالیتی بکنید تا یک حمام مناسبی در آنجا تأسیس شود همچنین شنیده ام شیعه هادر بغداد مسجد مناسبی ندارنددر یک جای خوب بغداد یک مسجدی بنا کنید، وقتی کار برای خدا باشد خدا ما بقی را فراهم می کند (27)

 پی نوشت ها:

(1نهج‏البلاغه، ترجمه‏ى محمد دشتى، قم، انتشارات مشرقين، چ‏5، 1379، صص 447 و 464 خطبه‏ى 230/9 .

 2) جرداق، جرج، امام على عليه السلام صداى عدالت انسانى، ج‏1، ترجمه‏ى سيدهادى خسرو شاهى  ص‏172

3) قريشى، شريف، كار و حقوق كارگر، 1366، ص‏6

4) نهج البلاغه، پيشين، صص‏285- 284، خطبه 154/6

5)   جرداق، جرج، امام على عليه السلام صداى عدالت انسانى، ج‏1، ترجمه‏ى سيدهادى خسرو شاهى ‏235

6) سوره كهف، آيه 107

7)سوره بنى‏اسرائيل (اسراء) آيه 9

8) غررالحكم، پيشين، ج‏2، ص 1038

9) همان، ص‏1039

10) همان، ص 1039

11) همان، ص‏1055

12) نهج البلاغه، پيشين، صص‏533 و 532، نامه 31/91

13) همان، نهج البلاغه، نامه 69 و پيام‏هاى ادارى از نهج‏البلاغه، ص 30

 14) غررالحكم، پيشين، ج‏2، ص 1043

15) موسوى خراسانى، سيدحسن، «جوان‏» ، قم، دار اهل البيت، 1378، ص‏11، به نقل از بحارالانوار، ج‏73،

‏160
16) همان، ص 166 به نقل از وسايل الشيعه، چ قديم، ج‏2، ص‏24

17)داستان ها وپند ها ج4محمد محمدی اشتهاردی

18)میزان الحکمه ح6389

19) میزان الحکمه ح6390

20) میزان الحکمه ح6391

21) میزان الحکمه ح6392

22) میزان الحکمه ح6394

23) میزان الحکمه ح6399

24)  بحارالانوارج 75 ص229

25) میزان الحکمه ح6402

26)در سایه آفتاب،محمد حسن رحیمیان،قم موسسه پاسدار اسلام ،1373
27)  شکوه فقاهت ، تهیه و نشر : مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی ، 1379 ، ص 508 (به قلم : عبدالله امینی(

 تهیه وتنظیم: اصغر عسگری

 
Copyright (c) 1398/03/30 پرتال مدیریت جهاد کشاورزی شهرستان اصفهان
پرتال سازمان جهاد کشاورزی استان اصفهان
Ariana Informatics Group - گروه داده ورزي آريانا